In de zomer van 2015 maakte de beroepsorganisatie NVH op haar website bekend dat minister Edith Schippers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport een voorstel in voorbereiding heeft, dat strengere eisen gaat stellen aan behandelaars die cosmetische behandelingen uitvoeren. Dit voorstel is voortgekomen uit uitvoerig overleg tussen de minister en de betrokken partijen om zich een mening te vormen over de stand van zaken in de ‘mooimaakindustrie’. De toename van risicovolle cosmetische ingrepen, laagdrempelig aangeboden en al dan niet uitgevoerd door bevoegde en bekwame behandelaars, maakt het voor de politiek noodzakelijk om de kwaliteit en veiligheid van deze behandelingen middels wetgeving te borgen. In die borging wil de minister voorzien door de Wet BIG (Wet op de Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg) aan te passen.


Deze wet is gericht op (be)handelingen met een gezondheidsdoel. Met dat gezondheidsdoel komen we in het grijze gebied waar ook de huidtherapeut zich regelmatig bevindt. Daarbij speelt de vraag wat cosmetisch is  en wat medisch, een belangrijke rol. Om hierop een antwoord te geven, wordt er naar verschillende aspecten gekeken.
Het meest in het oog springend voor de huidtherapie zijn in dit proces de laserbehandelingen. De meest risicovolle onder deze behandelingen wil de minister aanmerken als voorbehouden handeling en de huidtherapeuten wil ze toevoegen aan de onder artikel 3 genoemde beroepsgroepen in het BIG register.
De beroepsgroep verhuist daarmee van het lichte naar het zware regime binnen de wet BIG*. Onder deze condities mogen huidtherapeuten deze voorbehouden handeling uitvoeren en de kwaliteit van de behandeling en de behandelaar is dan toetsbaar aan het medisch tuchtrecht.
----------------------
*De Wet Big kent twee regimes: beroepen in het zware regime (artikel 3) en beroepen in het licht regime (artikel 34). Het voornaamste verschil tussen het zware en lichte regime zit in de bescherming van de titel. Het zware regime regelt dat de beroepstitel van de beroepsgroep is beschermd en het lichte regime regelt dat de opleidingstitel van de beroepsgroep is beschermd. De beroepen die vallen onder het zware regime zijn opgenomen in het BIG-register en vallen onder het publieke tuchtrecht. De beroepen die vallen onder het lichte regime zijn niet opgenomen in het BIG-register en vallen niet onder het tuchtrecht.

 

Bevoegdheid
In een brief aan de kamer legt de minister uit dat ze niet alle laserbehandelingen de kwalificatie ‘risicovol’ wil geven. Onderzoek naar hoe de verdeling gemaakt moet gaan worden tussen wat cosmetisch en wat medisch is, en tussen wat wel en geen risicovolle behandeling is, wordt op dit moment uitgevoerd door het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). De eerste resultaten verwacht het RIVM in het vierde kwartaal van dit jaar te kunnen presenteren (bron: afdeling persvoorlichting RIVM). Na publicatie op de website van de brief van de minister heeft de beroepsvereniging NVH een officieel standpunt gepubliceerd, bij monde van haar voorzitter Drs. Sabine Uitslag. Hierin geeft de beroepsvereniging aan, dat ze, naast de zelfstandige, bevoegde medicus, een duidelijke rol voor de huidtherapeut ziet in de taakherschikking en een voorkeur heeft voor 'het erkennen van de huidtherapeut als functioneel zelfstandig bevoegde persoon voor het uitvoeren van licht – en laserbehandelingen.'

Steun wetswijziging
Na een eerste aanzet tot maatregelen in de cosmetische sector (brief Schippers d.d. 21 oktober 2013) en een uitvoerig antwoord op de daarop geformuleerde kamervragen (brief Schippers d.d. 20 maart 2014) kreeg de minister alle steun van de kamer, die haar zorg rond de cosmetische sector deelt. Ze benadrukte hierbij de volgende standpunten over het onderwerp:

1. De sector is zelf primair verantwoordelijk voor de kwaliteit van geleverde diensten.
2. De minister zal de Wet BIG verduidelijken, zodat ook binnen de cosmetische sector handelingen door bevoegde zorgverleners kunnen worden uitgevoerd.
3. De minister vindt dat er waarborgen gecreëerd moeten worden voor veilige toepassing van laser- en lichttherapie.
4. Behandeling met laserapparatuur moet een voorbehouden behandeling zijn en valt onder de Wet BIG.
5. Er moet onderzocht worden welke extra kwaliteitseisen moeten worden gesteld aan de toepassing van IPL (Intense Pulsed Light).

Brede steun in de kamer betekent in de praktijk dat de plannen doorgaan en dus is er reden tot, ja tot wat eigenlijk? Tot vreugde, tot zorg? In ieder geval tot gesprek, want met wetgeving alleen zijn we er niet. De nieuwe regels moeten ook worden vertaald naar een praktijk en hebben een herschikkking van taken in de branche tot gevolg. Hierover hebben de verschillende belanghebbende partijen een mening.

Dermatoloog en huidtherapeut
In zijn column in het Nederlands Tijdschrift Voor Dermatologie en Venereologie schrijft  de secretaris van de NvDV, dermatoloog Bert Oosting, een uitvoerig betoog over de veelheid aan beroepsgroepen die in beeld kunnen komen als men kijkt naar een taakherschikking binnen de dermatologie. Zo stelt Oosting dat 'de introductie van de verpleegkundig specialist geen doel op zich is, maar een middel om de tijd en kennis van de dermatoloog daar in te zetten waar die nodig is.' Het is daarmee glashelder dat kwaliteit een absolute vereiste is, en wel een meetbare kwaliteit die voortkomt uit opleiding en ervaring. Het standpunt van de NvDV, dat Oosting in zijn  column bespreekt, is een voorlopig standpunt, waarop de leden van de beroepsvereniging nog kunnen reageren. De kern van het standpunt op dit moment is als volgt: 'Het stellen van een diagnose en van een initiële indicatie van behandelingen behoort expliciet tot de competentie van de dermatoloog, net als het nemen van het besluit om een tijdelijk gestopte behandeling weer te hervatten. Wel ziet de NvDV reële mogelijkheden om, binnen de kaders van de dermatologische richtlijnen, reguliere vervolgbehandelingen over te dragen aan een verpleegkundig specialist (Nurse Practitioner) of een specialistisch verpleegkundige (dermatologisch verpleegkundige).
Oosting zegt toe om in een volgende column terug te komen op de rol van de huidtherapeut. Hij definieert wel al een opleidingsvorm tot Physician Assistant, namelijk een aanvullende opleiding van twee en een half jaar na een fysiotherapie- dan wel huidtherapie-opleiding. Waar mogelijk, zo stelt de NvDV, zal deze beroepsorganisatie in gesprek gaan met de hbo-opleidingen, om de concentratie te bevorderen en daarmee de kwaliteit van de opleiding tot dermatologisch Physician Assistant te optimaliseren.

Plastisch Chirurgie
Na beraad binnen het bestuur laat de secretaris van de Nederlandse Vereniging voor Plastische Chirurgie (NVPC), gevraagd naar een officieel standpunt rond het thema, ons schriftelijk weten dat: ‘de NVPC zich kan vinden in het standpunt van de minister. De patiëntveiligheid is leidend. Licht- en laserbehandelingen dienen daarom te worden uitgevoerd door daartoe specifiek getrainde behandelaars (aantoonbaar bekwaam).’ De beroepsgroep zette al eerder stappen om de kwaliteit en de veiligheid van esthetische behandelingen inzichtelijk te maken. In de leidraad ‘Plastische chirurgie en esthetische behandelingen in particuliere klinieken van de NVCP’ zijn de criteria vastgelegd waaraan de plastische chirurg, de kliniek en het behandeltraject moeten voldoen.

Brancheorganisatie ANBOS
Ook de schoonheidsspecialisten hebben zich ingespannen om de nodige stappen te ondernemen. Het belang in deze branche is groot, want er is in de loop der jaren veel geïnvesteerd in het uitvoeren van licht- en laserbehandelingen en de beroepsgroep wil deze behandelingen ook na de wetswijziging kunnen blijven uitvoeren. Eerder liet de brancheorganisatie al weten het onacceptabel te vinden dat laserbehandelingen onder het strenge regime van de wet BIG gaan vallen. In de notitie 'In vertrouwde handen' die de ANBOS aan de kamer heeft verzonden, legt de ANBOS uit wat ze willen ondernemen om de kwaliteit van ondernemers in de schoonheidsverzorging te  waarborgen. Een van de zaken die daarbij een rol spelen, is opleiding. Het bestuur van de ANBOS laat in een artikel in het julinummer van dit jaar van De Schoonheidsspecialist weten dat ze voornemens zijn om een geaccrediteerde hbo-opleiding te gaan ontwikkelen in samenwerking met het NCOI, waarbij in het eerste jaar de nadruk vooral zal liggen op een module IPL/Lasertherapie, als onderdeel van de eerder genoemde kwaliteitsnotitie.

Bevoegd en bekwaam
Een voorbehouden handeling, al dan niet onder supervisie, kan alleen dan worden uitgevoerd als de zorgverlener bevoegd en bekwaam is. Die bevoegdheid heeft de zorgverlener op basis van een behaald diploma. Bekwaam is de zorgverlener als deze de benodigde kennis en vaardigheid heeft die horen bij het bewuste behandelveld, met andere woorden, bij de handelingen, de techniek, het doel, de anatomie, de risico's en de contra-indicaties, de voor- en nazorg en de eventuele complicaties die bij de behandeling horen. De behandelaar moet vaardig zijn in het uitvoeren van de handeling en alle bijkomende activiteiten, zoals het nemen van beslissingen, het interpreteren van gegevens en het communiceren over een behandeling. Om deze competenties op peil te houden, moet de zorgverlener de zorg met regelmaat bieden, zodat de bekwaamheid op peil blijft en daarmee de bevoegdheid gewaarborgd. (Factsheet voorbehouden handelingen_43459.pdf)
Het is duidelijk dat wijzigingen in de regelgeving veel verantwoordelijkheden met zich mee brengen. Een voorbeeld uit de geschiedenis van de huidtherapie laat dit goed zien.

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
De veertien aan de daartoe bevoegde zorgverleners voorbehouden handelingen:
heelkundige handelingen, verloskundige handelingen, het uitvoeren van endoscopieën, het uitvoeren van katheterisaties, het geven van injecties, het verrichten van puncties, het onder narcose brengen, het verrichten van handelingen met gebruikmaking van radioactieve stoffen of toestellen die ioniserende stralen uitzenden, het verrichten van electieve cardioversie, het toepassen van defibrillatie, het toepassen van elektroconvulsieve therapie, het vergruizen van stenen met geneeskundige doeleinden, handelingen ten aanzien van menselijke geslachtscellen en embryo’s en het voorschrijven van UR-geneesmiddelen.
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Eerste BIG registratie huidtherapie
Toen er voor de huidtherapeut  in 1992 voor het eerst sprake was van registratie in het BIG-register (we praten dan over de artikel 34), was dat een opwaardering van het beroep van huidtherapeut. Maar het was ook een gebeurtenis waar veel gevolgen uit voort vloeiden. Het toen bestaande werkveld van ervaren collega's voldeed ineens niet meer aan de eisen van de wet, maar de nieuwe lichting hbo- opgeleide huidtherapeuten zouden wel de registratie krijgen. Om voor deze pioniers toch een BIG-registratie mogelijk te maken, werd een aanvullende opleiding vormgegeven. Hiermee wist de nieuwe hbo-opleiding zich bovendien ook verzekerd van gekwalificeerde stagebegeleiders, voor de nieuw op te leiden, BIG-geregistreerde huidtherapeuten. Het was voor veel therapeuten echter een zware last, om werk en eventueel een gezin te combineren met de opleiding. En dat allemaal om gekwalificeerd en erkend te blijven.

Huidtherapeuten en artikel 3 Wet BIG
Hoe de implementatie van de wetswijziging er concreet uit gaat zien, is nog niet duidelijk. In haar brief van 2 juli 2015, Vervolg Maatregelen Cosmetische industrie,  geeft de minister wel al aan dat er binnen de huidige Wet BIG onduidelijkheid bestaat over het verbod op het verrichten van voorbehouden handelingen door onbevoegden, wanneer deze handelingen niet met een gezondheidsdoel worden verricht. Ook laat ze er geen twijfel over bestaan dat bepaalde risicovolle handelingen alleen door bevoegden verricht mogen worden. Ze zal daarom in het wetsvoorstel deze handelingen nog duidelijker maken.

Registratie onder artikel 3 van het BIG-register betekent voor de huidtherapeuten dat cliënten/patiënten via het register kunnen controleren welk specialisme de huidtherapeuten hebben. De Inspectie voor de  Gezondheidzorg (IGZ) kan dan eenvoudig bepalen of een behandelaar bekwaam is. Die bekwaamheid wordt onder andere bepaald door de mate van scholing en de ervaring van de behandelaar met het uitvoeren van de handeling in kwestie. Veldnormen, zoals het aantal verrichtingen, aantoonbare scholing, nascholing en visitatie eisen* zijn daarbij een hulpmiddel. De minister zal het toepassen van deze veldnormen daarom stimuleren.
--------------------------
*Visitatie-eisen zijn bedoeld om je sterke kanten, aandachtspunten en je eigen functioneren (bijvoorbeeld als huidtherapeut) in beeld te krijgen, waardoor je verbeteringspunten kunt opstellen en veranderingen kunt uitvoeren, zodat je tot kwaliteitsverbetering komt.


Literatuur:
- Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, 21 oktober 2013, Maatregelen cosmetische sector.
- Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, 20 maart 2014, Commissiebrief inzake SO Maatregelen cosmetische industrie.
- Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, 2 juli 2015, Vervolg maatregelen cosmetische sector.
- Brief ANBOS, 19 mei 2014. Reactie op brief 20 maart Ministerie Volksgezondheid
- Formeel NVH standpunt op brief 21 oktober 2013
- Beautyspot.nl - Overzicht maatregelen cosmetische industrie, lobby plastische chirurgen, 7-5-2014.

Kijk voor meer informatie over voorbehouden handelingen en beschermde titels ook op:
. http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/personeel-in-de-zorg/voorbehouden-handelingen
http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/personeel-in-de-zorg/beschermde-titels-in-de-zorg