bacterieOntwikkelingen in medische en cosmetische technologie

Door: Marie Anne Lassing en Marcelline Goyen, redactie NTVH

Volledig artikel, gepubliceerd in het Nederlands Tijdschrift Voor Huidzorg, negende jaargang, editie 6/7, juni 2019

Van 20 tot en met 22 mei streek het congresteam van Global Engage weer neer in het Rotterdamse World Trade Center voor een driedaags treffen tussen wetenschappers en onderzoekers in life science en gezondheidsonderzoek. Met internationaal gerenommeerde sprekers uit de academische wereld, de industrie en de financiële sector, bieden de conferenties een podium aan baanbrekende ontwikkelingen op het gebied van genomica en gepersonaliseerde geneeskunde, geneesmiddelenontwikkeling en onderzoek, plantenwetenschap, menselijke gezondheid en technologie. Het NTVH bezocht dit jaar voor de derde maal het programmaonderdeel over het huidmicrobioom, over cosmeceuticals en probiotica.

Doelgroep
Voor de praktiserende huidspecialist - of dat nu een schoonheidsspecialist, een huidtherapeut of een dermatoloog is - zijn de onderwerpen op dit congres wellicht wat abstract. Aan de andere kant geeft het volgen van de juiste sessies (zoveel mogelijk gericht op de eigen praktijk) wel een inzicht in hoe de  huidzorg zich in de toekomst mogelijk gaat ontwikkelen. En daarmee kun je zeker je voordeel doen.

Productontwikkeling
Als het gaat om productontwikkeling staan de leveranciers van cosmetica en cosmeceuticals niet stil. Om een beeld te geven van het soort informatie dat tijdens dit congres gedeeld wordt, bespreken we een presentatie uit het programma ‘Skin microbiome’ ofwel ‘het microbioom van de huid en de relatie met huidaandoeningen’.
Spreekster Maya Ivanjesku heeft meer dan twintig jaar ervaring als formuleringswetenschapper in de farmaceutische, cosmeceutische en biotech-industrie. Ze is werkzaam bij het Amerikaanse bedrijf Dakota Biotech, producent van probiotische huidverzorgingsproducten, waar ze verantwoordelijk is voor de ontwikkeling van de formulering, de productie en de kwaliteitsbewaking. Voor dit bedrijf heeft Maya gewerkt aan de ontwikkeling van een huidverzorgingslijn ontwikkeld met levende bacteriën. Het idee hierachter is dat deze levende probiotische stammen veel directer dan lysaten werken, bij het versterken van het eigen microbioom en het triggeren van het humane immuunsysteem.

Lysaten zijn niet-levende celresten van (onder andere probiotische) bacteriën die nog wel de werkzaamheid van deze bacteriën bevatten. Lysaten zijn verkrijgbaar in standaard samenstellingen (chemische cocktails) en ze zijn veel gemakkelijker in een formulering te verwerken dan levende bacteriën. Bovendien zijn lysaten over het algemeen beter gedocumenteerd in klinische studies, wat de keuze voor deze grondstof wellicht gemakkelijker maakt. Voor een goede werkzaamheid van een product is echter een veel hogere dosering lysaten nodig, ten opzichte van levende bacteriën.
Voorbeelden van bekende lysaten zijn celresten van de Lactobacillus spp en Bifidobacterium spp.

De uitdaging van een formulering met levende bacteriën is om de formule stabiel te houden. Levende bacteriën kunnen immers reageren op diverse componenten van de formulering. Om dit te voorkomen worden veel van dit soort producten waarin levende stammen zijn verwerkt bevroren bewaard. De formule waar Maya aan gewerkt heeft, baseert zich op een gel-matrix waarin de levende bacteriën geïsoleerd worden en feitelijk ‘slapend’ worden gehouden, waardoor de stabiliteit van de formulering wordt behouden. Als het product op de huid wordt aangebracht breekt de gel-matrix waardoor de bacteriën ‘ontwaken’ en werkzaam worden. Gedurende de levenscyclus produceren de bacteriën postbiotica ofwel metabolieten en dragen zo bij aan een gezond microbioom, aldus Maya.
Het betreft hier geselecteerde bacterieculturen die zich op de huid niet vermenigvuldigen of koloniseren. Als de levenscyclus van de stammen ten einde is, blijft restmateriaal achter, dat we weer kennen als lysaten.

Het belang van levende bacteriën
Maya legt uit waarom het van belang is om juist levende bacteriën te gebruiken voor formuleringen die de huid willen ondersteunen. Dat heeft, zo stelt ze, te maken met het feit dat alleen levende bacteriën in staat zijn om direct op de huid postbiotica te produceren. Met deze immuunmodulerende bacteriële metabolieten kan het eigen microbioom actief gevoed en versterkt worden en tegelijkertijd ook het humane immuunsysteem gunstig worden beïnvloed. De invloed van de lysaten van deze bacteriën is daarentegen beduidend minder, omdat zij niet meer in staat zijn om postbiotica te produceren, en dus de gunstige invloed op het huidmicrobioom en het immuunsysteem missen.
Ronde tafel
Dat een dergelijke ontwikkeling bij alle toehoorders heel veel vragen oproept merken we later als we aansluiten bij een ronde tafeldiscussie met Maya en andere wetenschappers en productontwikkelaars uit binnen- en buitenland. Als Maya informeert naar ervaringen van andere ontwikkelaars met het gebruik van levende bacteriën, geven enkelen aan dat een gunstige werking op de huid sterk afhankelijk is van de gekozen bacteriestammen en de bacteriële diversiteit, iets wat Maya in haar presentatie ook al benadrukte. Anderen geven aan dat de logica achter de gedachte van levende bacteriën in cosmetica hen zeker aanspreekt, maar dat er volgens hen nog te weinig kennis is om hierin de juiste keuzes te kunnen maken. Het is volgens hen van belang om eerst duidelijk te hebben naar welk huidprobleem men kijkt, om daarna pas een goede en onderbouwde keuze te kunnen maken voor de juiste probiotica.  

Het microbioom
NTVH-redacteur Marcelline Goyen, huid- en darmtherapeut, is al enige jaren betrokken bij dit congres en deed hierover ook al eerder verslag in het NTVH en via blogs op haar Linkedin account. Dit jaar kreeg ze de gelegenheid haar recent gepubliceerde boek ‘De huid-darm connectie’ (© 2019) te presenteren in Rotterdam en hierover met uiteenlopende specialisten van gedachten te wisselen. Daarnaast was ze dit jaar voorzitter bij de Skin Microbiome sessies. Marcelline: ‘Iedere keer wanneer ik dit congres bezoek, word ik blij van alle nieuwe ontwikkelingen en mogelijkheden ten aanzien van het beïnvloeden van ons microbioom en het gunstige effect op het lichaam en dus ook op de huid. Bij de presentatie van Maya was ik gelijk geïntrigeerd door haar verhaal over het werken met levende bacteriën. Maar gezien de problematiek bij de verwerking van levende bacteriën in cosmetica, vraag ik me  wel af of het dan wellicht niet makkelijker is om alleen de postbiotica van gunstige bacteriën te gebruiken. Dit principe wordt reeds langere tijd met succes toegepast bij het verbeteren van het darmmicrobioom .
Het is hoe dan ook een feest om ‘gelijkgestemden’ te ontmoeten, die net als ik steeds bezig zijn met het belang van ons microbioom. Mijn gut feeling zei het al meer dan 10 jaar geleden: “It’s all about microbes”. Op het congres wordt dit vermoeden bevestigd: een “gezonde” aandacht voor ons microbioom is dé toekomst voor de behandeling van een zieke en of aangedane huid!’